147 (2006), z.2(585)

wrzesień - październik 2006 r.

Do strony głównej

 

WPROWADZENIE

Zestawienie ze sobą tak odległych z metodologicznego punktu widzenia dyscyplin, jakim są teologia i psychologia, może pozornie rodzić wątpliwości w sensowność łączenia różnych perspektyw. Jednak teologia nie może pozostawać obojętna na to, co inne dyscypliny wnoszą do

wiedzy o człowieku. Swoją świeżość i aktualność zyskuje przez nawiązywanie do aktualnych problemów, które nurtują współczesnego człowieka. Relacja psychologii do teologii nie jest konfrontacyjna. Odmienny

cel i metody tych dyscyplin stoją na straży ich rozdziału. Wymiana myśli i spojrzeń z różnych perspektyw rzuca coraz to nowe światło na to,

kim jest człowiek. Psychologia zachowująca pamięć o swoim naukowym

statusie nie stanowi zagrożenia dla teologii, ale może pełnić rolę służebnicy wobec tej ostatniej. Psychologia może wiele wnieść nie tylko

w wymiarze teoretycznym, ale jej charakter aplikacyjny może być wykorzystany jako skuteczny sposób w pomaganiu człowiekowi w różnych sytuacjach egzystencjalnych. Jej walorem jest to, że jako nauka empiryczna nie zadowala się jedynie kreśleniem idealnego modelu człowieka, ale diagnozuje jego aktualną kondycję i szuka praktycznych rozwiązań w sytuacjach wymagających udzielenia pomocy. Swoje hipotezy weryfikuje za pomocą badań empirycznych, które nie zawsze potwierdzają proste sposoby wyjaśniania rzeczywistości. Psychologia tak długo nie zagraża teologii, dopóki ta ostatnia nie popada w kryzys tożsamości. Załamanie się specyfiki teologii prowadzi do nadmiernego psychologizowania oraz naturalnego wyjaśniania różnego typu przeżyć religijnych. Wówczas psychologia, która jedynie opisywała to doświadczenie od strony człowieka, zaczyna wyjaśniać istotę tych przeżyć w oparciu o psychologiczne przyczyny. Takie przejęcie kompetencji przez psychologię sprawia, że podmiot zaczyna się obracać wokół własnego ja i nie jest zdolny wyjść poza własny egocentryzm. Psychologia wypowiada się jedynie o psychicznym życiu człowieka. Nie odpowiada na pytanie, kim jest Bóg, może jedynie powiedzieć jak Go postrzega człowiek, jakie ma miejsce w hierarchii wartości. Wiele też wnosi wiedzy w to, jakie są powiązania osobowości i sposobu przeżywania własnej religijności.

Sobór Watykański II zachęca, by duszpasterskie działania uwzględniały zdobycze różnych nauk, m.in. takich jak socjologia i psychologia. Jak zaznacza Sobór, perspektywa psychologiczna pozwala prowadzić ludzi do bardziej rzetelnego i dojrzałego przeżywania wiary (KDK 62). Duszpasterze, którzy są świadkami i uczestnikami gwałtownych przemian społecznych, muszą rozumieć ich znaczenie i sposób oddziaływania na pojedynczego człowieka i jego kondycję religijną. Poznanie genezy, struktury i funkcji wielu zjawisk pozwala lepiej przeciwdziałać niekorzystnym tendencjom, skuteczniej pomagać tym, którzy są dotknięci różnego rodzaju patologiami albo pragną głębszego rozwoju własnej osobowości i życia religijnego. Prezentowany numer "Ateneum Kapłańskiego" jest próbą pokazania wielości problematyki, którą zajmuje się psychologia. Wszystkie one w jakiś sposób nawiązują do duszpasterskiej troski Kościoła.

Z zaprezentowanymi problemami z pewnością stykają się duszpasterze na co dzień, a ich psychologiczna perspektywa powinna pozwolić na lepsze zrozumienie istoty tych zjawisk. Stąd też wybór tematów nawiązujących do problematyki bezdomności, podatności na przynależność do sekt, wpływu gier komputerowych na rozwój dziecka, homoseksualizmu czy w końcu problem badań psychologicznych w kontekście formacji seminaryjnej. Choć autorami wszystkich artykułów są psychologowie, to należy mieć nadzieję, że nie będzie to stanowić przeszkody w zrozumieniu opisanych problemów. Psychologiczne analizy nie dają konkretnych rozwiązań duszpasterskich, raczej podkreślają aspekty, które należy uwzględnić przy ich budowaniu. Każdy teolog, duszpasterz musi sam ocenić, na ile poszczególne rozwiązania o charakterze psychologicznym można zrealizować w kontekście funkcjonowania parafii, stowarzyszeń, ruchów czy organizacji kościelnych. Poszerzona wiedza o problemach podjętych

w niniejszym opracowaniu z całą pewnością może stanowić przyczynek do bardziej owocnych działań duszpasterskich Kościoła, której podstawą jest troska o człowieka.

Lublin

ks. Marek Jarosz

Strona główna | Zeszyt bieżący | Pomoce homiletyczne | Informacje dla autorów
Zeszyty archiwalne | Redakcja | Kontakt

 

"Ateneum Kapłańskie" 1999-2006